ประเพณีล่องสะเปาวัดใต้ เมืองลอง (2)

ลำดับวันงานประเพณีล่องสะเปาวัดใต้  เมืองลอง

 

ระยะเวลาจัดงานประเพณีล่องสะเปาวัดใต้  หรือ  ประเพณีนมัสการพระธาตุแหลมลี่  รวมวันเตรียมงานจนถึงวันเสร็จสิ้นพิธีการประมาณ  5  –  6  วัน  เริ่มตั้งแต่  “วันดา”  หรือวันเตรียมงานในช่วงประมาณวันขึ้น  11  –  13  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ  วันงานคือวันขึ้น  14  –  15  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ  ส่วนวันแรม  1  ค่ำ  เดือน  6  เหนือมีพิธีการเพียงช่วงเช้า  หลังจากนั้นก็เสร็จพิธีช่วยกันรื้อปะรำเก็บข้าวของกลับบ้าน  มีรายละเอียดของพิธีการในแต่ละวันดังนี้

 

ประมาณวันขึ้น  11  –  13  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ

 

ช่วงก่อนวันงานประมาณ  2 – 3  วันจะมีกลุ่มคนบ้านนาหลวงที่เป็นข้าพระธาตุแหลมลี่  พร้อมหมู่บ้านอื่นๆ ไปช่วยกันแผ้วถางบริเวณวัดและตั้งแต่ริมฝั่งแม่น้ำยมบริเวณดอนแก้วดอนมูลขึ้นไปจนถึงวัด  ปักช่อน้อยตุงไชยต้นกล้วยต้นอ้อย  2  ข้างทาง  พร้อมทั้งช่วยกันสร้างผาม(ปะรำ)ที่พักของคนและเครื่องไทยทานแต่ละหมู่บ้านที่ดอนแก้วดอนมูล  ช่วยกันสานขัวแตะ (สะพานสานจากไม้ไผ่) ข้ามแม่น้ำยม  ระหว่างหมู่บ้านปากลองฝั่งตะวันตกข้ามไปวัดพระธาตุแหลมลี่ฝั่งตะวันออก  แต่ละหมู่บ้านหญิงสาววัยรุ่นก็ฝึกหัดฟ้อนต่างๆ เพื่อฟ้อนนำเครื่องไทยทานเข้าวัด  จัดเตรียมแม่ครัวและเตรียมผักผลไม้ต่างๆ ที่จะนำไปทำอาหารที่ผาม  เช่น  ขนุน  ฟักทอง  ฟักเขียว  หยวกกล้วย  และปลาแห้ง  เป็นต้น  และแต่ละหลังคาเรือนจะนำข้าวสารไปร่วมทำบุญ  เพื่อนำมานึ่งเป็นข้าวเหนียวเลี้ยงผู้ร่วมงาน

 

วันขึ้น  14  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ

 

เมื่อถึงวันขึ้น  14  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ (ประมาณเดือนมีนาคม)  รับประทานอาหารมื้อเที่ยงเสร็จแล้ว  คณะศรัทธาวัดนาหลวงตีกลองบูชาภายในวัด  บอกกล่าวเสื้อวัด (ผีเจ้าที่วัด) นาหลวง  แล้วตีฆ้องหลวงนำขบวนและแห่ขบวนออกจากวัดนาหลวง  ในขบวนแห่มีปู่อาจารย์ (มัคทายก) ถือขันข้าวตอกดอกไม้ไปบอกกล่าวผีอารักษ์ของเมืองลองตามโรงไชย (หอผี) ต่างๆ  เพื่อให้รับรู้อนุโมทนาและอัญเชิญไปร่วมทำบุญด้วยกัน  เริ่มจากไปบอกกล่าวที่โรงไชยเจ้าช้างแดง  แล้วแห่ขบวนเข้าไปบอกกล่าวผีอารักษ์เจ้าหัวขาวภายในเวียงเหล่าเวียง  แห่ขบวนไปรับเจ้าเมืองลองที่วัดพระธาตุศรีดอนคำ  แห่ขบวนไปบอกกล่าวที่โรงไชยผีอารักษ์เจ้าช้างปาน  บ้านดอนทราย  โรงไชยผีอารักษ์เจ้าเชิญเมือง  บ้านท่าหลุก  แล้วแห่ขบวนไปลงเรือที่ท่าเรือวังน้ำบ่อ  บ้านปากกาง  ก็แห่ขบวนเครื่องไทยทานฟ้อนรำบนเรือไปตามลำน้ำยม  โดยให้เรือเครื่องไทยทานของวัดนาหลวงที่มีครูบาหัววัด (เจ้าอาวาส) วัดนาหลวงนั่งเป็นประธานพายล่องนำไปก่อน  เชื่อกันสืบมาว่าหากขบวนเรือวัดนาหลวงยังไม่ล่องมาก่อนหรือนำขบวนเข้าวัดก่อน  แล้วมีหัววัดอื่นนำไปก่อนหรือเข้าวัดก่อนจะเกิดอาเพศต่างๆ  เช่น  เรือล่ม  คนตกน้ำตาย  เป็นต้น    เมื่อขบวนแห่เรือวัดนาหลวงนำล่องผ่านไปแล้ว  ก็ตามด้วยเรือเครื่องไทยทานของหัววัดมหาครูบาหลวงเมืองลอง (พระสังฆราชาประมุขสงฆ์เมืองลอง)  เรือเครื่องไทยทานของเจ้าเมืองลองพร้อมญาติพี่น้องและขุนนาง  และตามด้วยเรือเครื่องไทยทานของหัววัดต่างๆ  ส่วนชาวบ้านที่ไม่สะดวกไปทางเรือก็เดินเท้าเลียบไปตาม  2  ฝั่งแม่น้ำยม  ตามเส้นทางที่เดินก็จะมีตั้งร้านขายน้ำดื่มของขบเคี้ยวผลไม้ตามฤดูกาล  เช่น  อ้อยส้อม  มะม่วง  ข้าวแคบ  ข้าวควบ  เป็นต้น  ตั้งอยู่เรียงรายตลอดเส้นทาง

 

เรือขบวนแห่เครื่องไทยทานหมู่บ้านต่างๆ นำโดยเรือของวัดนาหลวง
ในงานประเพณีล่องสะเปาวัดใต้ วันที่ 25 มีนาคม พ.ศ.2556
(ที่มา : อัครพล อุดแบน)

 

เรือแต่ละหัววัดก็จะทำเครื่องไทยทานเป็นปราสาทเงี้ยวปราสาทไหว  บางหัววัดก็ทำเป็นรูปช้างรูปม้าต่างต้นไทยทาน  โดยเรือทุกลำที่มีเครื่องไทยทานจะทำเป็นรูปปีเปิ้ง(นักษัตร)ของประจำปีนั้นใส่ไว้หัวเรือด้วย  ส่วนหมู่บ้านที่อยู่ทิศใต้ลงมา  เช่น  บ้านนาตุ้ม  บ้านนาอุ่นน่อง  บ้านแม่ลอง  บ้านไผ่ล้อม  บ้านหัวทุ่ง  และบ้านไฮสร้อย  เป็นต้น  ก็เอาขันข้าวตอกดอกไม้บอกกล่าวผีอารักษ์ตามโรงไชยต่างๆ  เช่น  บ้านนาตุ้มนำขันข้าวตอกดอกไม้ไปบอกกล่าวที่โรงไชยผีพ่อเฒ่าหลวง  โรงไชยผีพญาเป็กขะจา (พญาหูหิ้น)  โรงไชยผีเจ้าคำฝั้น (เจ้าศรีวิไชย)  และโรงไชยผีนายอาง  เป็นต้น  แล้วก็แห่ข้ามทุ่งก๊างบอกไฟ  ทุ่งต้นตาล  ไปบ้านไฮสร้อย  ส่วนชาวบ้านไฮสร้อยก็เอาขันข้าวตอกดอกไม้ไปบอกกล่าวโรงไชยผีพ่อเฒ่าหลวงที่หัวหมู่บ้าน  ผีแม่นางแก้ว  แล้วก็แห่ขบวนไปลงเรือที่วังต๊ะครัว  ท่าน้ำยมหน้าวัดพระธาตุไฮสร้อย  รอฟังเสียงฆ้องหลวงและขบวนแห่ของเรือเครื่องไทยทานวัดนาหลวงที่นำหัววัดอื่นๆ ที่อยู่ด้านเหนือล่องลงมา  เมื่อขบวนเรือแห่ผ่านไปแล้ว  ขบวนเรือเครื่องไทยทานของหัววัดต่างๆ ทั้งบ้านไฮสร้อย  บ้านนาตุ้ม  บ้านนาอุ่นน่อง  บ้านหัวทุ่ง  และบ้านต่างๆ ที่อยู่กลางน้ำก็พายแห่ขบวนติดตามกันไปจนถึงดอนแก้วดอนมูลท่าน้ำหน้าวัดพระธาตุแหลมลี่ (เดิมหน้าวัดอยู่ทางแม่น้ำยม)

 

เรือเครื่องไทยทานวัดนาหลวงมีเจ้าอาวาสวัดนาหลวงนั่งเป็นประธานล่องตามลำน้ำยม
ล่องนำขบวนเรือของหัววัดอื่นๆ ในเมืองลอง เมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ.2556
(ที่มา : อัครพล อุดแบน)

 

ส่วนหมู่บ้านอื่นๆ ที่อยู่ใต้ลงไปจากวัดพระธาตุแหลมลี่  เช่น  บ้านปากจอก  บ้านทุ่งแล้ง  บ้านอ้ายลิ่ม  และบ้านศรีดอนชัย  เป็นต้น  เมื่อบอกกล่าวอัญเชิญผีอารักษ์ต่างๆ  แล้ว  ก็พายเรือเครื่องไทยทานแห่ฟ้อนรำพายทวนกระแสแม่น้ำยมขึ้นมาพบกันที่ท่าน้ำดอนแก้วดอนมูล  หน้าวัดพระธาตุแหลมลี่  เมื่อพร้อมกันแล้วก็แห่ขบวนเครื่องไทยทานขึ้นไปพักบนดอนแก้วดอนมูลที่เป็นหาดทรายริมฝั่งแม่น้ำยมตามผามของแต่ละหมู่บ้านที่สร้างเตรียมไว้  ส่วนเจ้าเมืองลองญาติพี่น้องขุนนางก็จะเตรียมผามไว้เฉพาะอีก  1  หลัง  ช่วงเวลานี้ก็มีการละเล่นแข่งขันต่างๆ เช่น  ดำน้ำแข่งกัน  ดำน้ำแข่งกันหาของใต้น้ำ  พายเรือแข่งกัน  หรือฟ้อนเชิงตบมะผาบประลองฝีมือกัน  ส่วนผามแต่ละหมู่บ้านบนดอนแก้วดอนมูลก็เตรียมทำอาหารจากที่วัตถุดิบที่เตรียมไว้  เช่น  แกงขนุน  แกงฟักทอง  แกงฟักเขียว  และแกงหยวกกล้วย  เมื่อทำอาหารเสร็จก็นำมาเลี้ยงและแลกกันกับของแต่ละหมู่บ้าน  ส่วนพระสงฆ์สามเณรช่วงเวลาเย็นก็ขึ้นไปสวดมนต์ที่วิหารหลวงวัดพระธาตุแหลมลี่  บางส่วนก็แห่ฟ้อนรำขับซอคร่าวจ๊อยเวียนกันไปตามผามของหมู่บ้านต่างๆ  สลับสับเปลี่ยนกันไปตลอดทั้งคืนจนถึงรุ่งเช้า  แต่ปัจจุบันเนื่องจากการพักแรมที่ดอนแก้วดอนมูลไม่สะดวก จึงไปสร้างผามและแห่ขบวนเครื่องไทยทานขึ้นไปพักภายในวัดพระธาตุแหลมลี่  พอรุ่งเช้าค่อยออกมาตั้งขบวนใหม่ที่ทางเข้าวัดริมฝั่งแม่น้ำยม

 

เครื่องไทยทานของหัววัดต่างๆ กำลังแห่ล่องตามแม่น้ำยม
งานประเพณีล่องสะเปาวัดใต้ ในวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ.2556
(ที่มา : อัครพล อุดแบน)

 

วันขึ้น  15  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ

 

เมื่อถึงรุ่งเช้าของวันขึ้น  15  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ  ก็ทำบุญตักบาตรพระสงฆ์สามเณร  หลังจากนั้นช่วงสายก็แห่ขบวนเครื่องไทยทานพร้อมรูปนักษัตรประจำปี จากดอนแก้วดอนมูลขึ้นไปวัดพระธาตุแหลมลี่  ที่นำโดยครูบาหัววัดนาหลวง  คนตีฆ้องหลวง  และขบวนเครื่องไทยทานของวัดนาหลวง  ตามด้วยขบวนแห่เครื่องไทยทานของหัววัดพระมหาครูบาหลวงเมืองลอง  ขบวนแห่เครื่องไทยทานของเจ้าเมืองลองญาติพี่น้องขุนนาง  และขบวนแห่เครื่องไทยทานของหัววัดต่างๆ ทั้งเมืองลอง  แห่ขบวนรอบพระธาตุแหลมลี่  3  รอบแล้วคณะสงฆ์กล่าวนมัสการพระรัตนตรัยและกล่าวนำไหว้พระธาตุแหลมลี่  มีคำไหว้พระธาตุแหลมลี่ดังนี้  “อิมัง  มหาปุระติ  ปัคคะเต  เวนะจะกุตตา  อุทธะราภิเทยยา  เสรังธาตุกัง  อะหังวันทามิ  สัพพะทา”  และนำเครื่องไทยทานประเคนกับองค์พระธาตุ  หลังจากนั้นก็แห่ขบวนเครื่องไทยทานไปวนรอบพระธาตุน้อยปากถ้ำ  3  รอบ  คณะสงฆ์กล่าวนำไหว้พระธาตุน้อยปากถ้ำพร้อมกับนำเครื่องไทยทานประเคนกับองค์พระธาตุ  แล้วแห่เครื่องไทยทานมาถวายครูบาหัววัดพระธาตุแหลมลี่ที่รอรับเครื่องไทยทานและให้ศีลให้พรภายในวิหารหลวง  เมื่อถวายเสร็จก็มีการตีกลองบูชา  แห่ฟ้อนรำการละเล่นต่างๆ  ขณะเดียวกันช่วงที่อยู่ในเขตวัดพระธาตุแหลมลี่ชาวบ้านแต่ละคนก็จะนำยอดไม้ใบหญ้าไปไว้ที่รูปปั้นช้างม้าใกล้กับพระธาตุน้อยปากถ้ำ  ที่นับถือกันว่าเป็นพาหนะของผีอารักษ์มเหสิกขาผู้ดูแลรักษาวัดพระธาตุแหลมลี่  ช่วงเย็นมีสวดมนต์ถือศีลภาวนา  ช่วงเวลากลางคืนมีเทศนาธรรมตำนานพระธาตุแหลมลี่และธรรมชาดกล้านนา  เมื่อเทศนาธรรมเสร็จก็มีพิธีกรรมสวดเบิกจนถึงรุ่งเช้า

 

เครื่องไทยทานของหัววัดต่างๆ กำลังแห่ขึ้นจากแม่น้ำยมผ่านดอนแก้วดอนมูล
วันที่ 25 มีนาคม พ.ศ.2556
(ที่มา : อัครพล อุดแบน)

 

วันแรม  1  ค่ำ  เดือน  6  เหนือ

 

เมื่อสวดเบิกวารสุดท้ายเสร็จในยามใกล้รุ่ง  ตอนเช้าก็ทำบุญตักบาตรพระสงฆ์สามเณรที่มาร่วมงาน  เมื่อทำบุญตักบาตรรับพรเสร็จสิ้นก็เป็นอันเสร็จงานประเพณีล่องสะเปาวัดใต้  ชาวบ้านแต่ละหมู่บ้านก็ช่วยกันรื้อผาม จัดเก็บข้าวของหาบกลับบ้านด้วยหัวใจที่เต็มเปี่ยมไปด้วยผลบุญ  รอจัดงานประเพณีอีกครั้งในปีต่อไป

 

เครื่องไทยทานของหัววัดต่างๆ กำลังแห่จากดอนแก้วดอนมูลขึ้นสู่วัดพระธาตุแหลมลี่
วันที่ 25 มีนาคม พ.ศ.2556
(ที่มา : อัครพล อุดแบน)

 

งานประเพณีล่องสะเปาวัดใต้ของเมืองลอง  จึงเป็นประเพณีที่หลอมรวมสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของคนทั้งเมืองผ่านประเพณีพิธีกรรมทางพุทธศาสนา  ที่มีองค์พระธาตุแหลมลี่เป็นศูนย์กลางความเชื่อและศูนย์รวมจิตใจ  ดังนั้นไม่ว่าจะผ่านมากี่ช่วงยุคสมัย  รูปแบบการจัดงานอาจปรับเปลี่ยนไปบ้าง  แต่พระธาตุแหลมลี่ก็ยังคงเข้มขลังเสมอในจิตวิญญาณของชาวเมืองลอง  สมดังตำนานพระธาตุแหลมลี่ได้จดจารคำสั่งให้เจ้าสุมังคโลและเจ้าภูมมราธีโปพร้อมบริวาร  500  ตนและพญานาคในแม่น้ำยม  ผู้เป็นอารักษ์มเหสิกขาเฝ้าดูแลรักษาวัดพระธาตุแหลมลี่ว่า

 

“สูเจ้าทังหลายเยียะตาดูหูฟัง  ดาเอากันพิพักรักสามหาธาตุเจ้าไว้ตวงดีเทอะ  แม่นว่าสัตต์ร้ายฅนร้ายบาปหนาจักมากะทำอนาธรหิงสาราวีดั่งอั้น  สูท่านทังหลายจุ่งกะทำตามโทสแห่งเขา  ฝูงควรตายก็จุ่งหื้อตาย  ฝูงควรหื้อเปนอันตรายก็จุ่งหื้อเปนอันตรายตายตามโทสเขาเทอะ  ปุคละผู้ใดมีสัทธาแลยินดีด้วยธาตุพระเจ้า  จักมักใคร่หันใคร่ไหว้ด้วยใจใสสัทธาอยั่งเชื่อแท้ดั่งอั้น  สูท่านทังหลายเยียะสำแดงหื้อหันธาตุพระเจ้าเทอะ”

 

อ้างอิง

เกริก  อัครชิโนเรศ  และคณะ. การศึกษาตัวตนและบทบาทของเจ้าหลวงคำแดง.  เอกสารอัดสำเนา,

2549.

โคลงร้อยกลอน  ฉบับวุตโต  พับสาวัดดอยจำค่า  อำเภอสูงเม่น  จังหวัดแพร่, อักษรธรรมล้านนา.

พระพัฒนาการณ์  กิตฺติปญฺโญ. หนังสือสวดมนต์วัดบ้านปาง  อำเภอลี้  จังหวัดลำพูน. เชียงใหม่  :

นันทพันธ์พริ้นติ้ง, 2548.

ภูเดช  แสนสา. ประวัติศาสตร์เมืองลอง  หัวเมืองบริวารในล้านนาประเทศ.  เชียงใหม่ : นพบุรีการพิมพ์,

2554.

___________ (บรรณาธิการ). เมืองลอง. เชียงราย : ล้อล้านนา, 2555.

___________. ร้อยเรียงร้อยเรื่องเมืองลอง. เชียงใหม่  :  นพบุรีการพิมพ์, 2555.

วัดพระธาตุแหลมลี่. ใบปลิวเชิญร่วมทำบุญประเพณีนมัสการพระธาตุแหลมลี่ ประจำปี  2551.

แผ่นเอกสาร, 2551.

หจช. ร.5  มรล – สต/6 – 184  ศุภอักษรเมืองนครลำปาง  1  ตอบรายกล่าวโทษแสนหลวงเมืองลอง

อย่าให้กฎขี่ข่มเหงแสนท้าวเมืองลอง

ฮันส์  เพนธ์  ศรีเลา  เกษพรหม  และศราวุธ  ศรีทา. ประชุมจารึกล้านนา  เล่ม  ๘  :  จารึกในจังหวัด    

           เชียงใหม่. เชียงใหม่  :  มิ่งเมือง, 2547.

สัมภาษณ์พ่อหนานก๋องคำ  ต้นศิริ  (เหลนแสนมังคละ  บ้านดอนทราย)  อายุ  89  ปี  บ้านเลขที่  111

หมู่ที่  5  บ้านนาจอมขวัญ  ตำบลห้วยอ้อ  อำเภอลอง  จังหวัดแพร่  วันที่  22  พฤษภาคม

พ.ศ.2550.

สัมภาษณ์แม่อุ๊ยจุมปา  วีจันทร์ (หลานหมื่นอินต๊ะ  บ้านนาหลวง)  อายุ  84  ปี  บ้านเลขที่  39/1

หมู่ที่  4  บ้านนาหลวง  ตำบลห้วยอ้อ  อำเภอลอง  จังหวัดแพร่  วันที่  20  ตุลาคม  พ.ศ.2549.

สัมภาษณ์แม่ใหญ่ตอน  แสนสา  อายุ  71  ปี  บ้านเลขที่  9/1  หมู่ที่  5  บ้านไฮสร้อย  ตำบลปากกาง

อำเภอลอง  จังหวัดแพร่  วันที่  12  สิงหาคม  พ.ศ.2546.

สัมภาษณ์แม่อุ๊ยเอ้ย  ต้นศิริ  (เหลนแสนไชยมงคล  บ้านนาจอมขวัญ)  อายุ  89  ปี  บ้านเลขที่  111

หมู่ที่  5  บ้านนาจอมขวัญ  ตำบลห้วยอ้อ  อำเภอลอง  จังหวัดแพร่  วันที่  22  พฤษภาคม

พ.ศ.2550.

 

* บทความนี้เคยตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารร่มพยอม  สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม  มหาวิทยาลัยเชียงใหม่  ปีที่  17  ฉบับที่  1  มกราคม – มิถุนายน  2558

 

 

หากข่าวนี้น่าสนใจ แชร์เลย