ของกิ๋นคนล้านนา

นานาสาระ ของกินล้านนา เมื่อ ๑๐๐ ปีก่อน

“มะพร้าวกินได้ทั้งอ่อนและแก่ซึ่งรสชาติก็แตกต่างกันมาก เนื้อมะพร้าวห้าวนิยมนำมาทำขนมหวาน คือขูดเนื้อมะพร้าวเป็นฝอย คั้นกับน้ำต้มสุกกรองผ่านผ้าขาวบาง ได้น้ำกะทิ ชาวลาวนิยมใช้ข้าวใหม่หุงกับน้ำกะทิซึ่งมีรสชาติอร่อยเป็นที่สุด เนื้อมะพร้าวนั้นอ่อนนุ่มแตกต่างจากผลที่อยู่บนต้นอย่างสิ้นเชิง เด็กเล็กชอบกินเนื้อมะพร้าวอ่อนกันมาก

น้ำหวานจากต้นตาลนำมาหมักเป็นเหล้า นอกจากนี้ยังนำมาเคี่ยวเป็นน้ำตาลที่รสชาติเหมือนน้ำเชื่อมเมเปิล น้ำมันเคี่ยวจากมะพร้าว นำมาใช้ประโยชน์ในครัวเรือนได้ทุกอย่าง สาคูก็มีบ้างแต่ไม่มาก เพราะต้องโค่นและตัดลำต้นแล้วนำมาต้ม ดังนั้นมีน้อยคนที่ได้จะลิ้มรสแสนอร่อยของสาคู

ในหัวเมืองลาวมีต้นลานมาก ใบแห้งนำมาใช้แทนกระดาษ โดยใช้เหล็กแหลมจารอักษรบนใบลานแห้ง จากนั้นใช้ผงเขม่าหรือน้ำมันทาทับ น้ำมันซึมเข้าไปในรอยจารทำให้เห็นตัวอักษรชัดเจนมากขึ้น เมื่อเสร็จแล้วก็นำมาเย็บเป็นผูกเหมือนหนังสือ

นอกจากพืชตระกูลปาล์มแล้วก็ยังมีกล้วยอีกหลายพันธุ์ ในสยามมีกล้วยถึง ๕๐ พันธุ์ซึ่งในหัวเมืองลาวล้านนาก็คงมีมากไม่แพ้กัน ฉันได้ลองชิมกล้วยมา ๒๐ ชนิด ทั้งรสหวานและรสเปรี้ยว กล้วยเป็นอาหารที่สำคัญของชาวบ้าน นอกจากกินสดแล้วยังนำมาทอด ตากแห้ง และทำขนม อาหารมื้อแรกของเด็กทารกคือกล้วยบด กล้วยนั้นอ่อนนุ่ม มีรสชาติดีและมีประโยชน์สำหรับร่างกายมาก มีผลไม้ไม่กี่ชนิดในโลก ที่มีคุณประโยชน์มากเช่นนี้

ชาวเมืองใช้ใบตองอย่างหลากหลาย เช่น ใช้ห่อของ ใช้คลุมพืชผักเพื่อรักษาความสด ใช้ปูพื้น และใช้กันฝน ชาวลาวที่สวมเครื่องนุ่งห่มเพียงเล็กน้อยนี้ไม่กลัวเปียกฝน แต่ปกป้องให้ศีรษะแห้งอยู่เสมอ นอกจากนี้ใบต้องแห้งยังนำมามวนบุหรี่พื้นเมืองได้อีกด้วย

มะม่วงเป็นพืชยืนต้นที่ให้ผลในฤดูร้อน มะม่วงสยามนั้นต้นใหญ่และมีรสชาติเป็นเลิศ มีมะม่วงพันธ์หนึ่งเรียกว่ามะม่วงสามปีซึ่งมีผลใหญ่และรสชาติอร่อยมาก ที่ชื่อเช่นนี้เพราะหลังจากปลูกได้เพียงสามปีก็จะออกผล ในป่ามะม่วงมีสัตว์อาศัยอยู่มาก เหมาะสำหรับการล่าสัตว์ยิ่งนัก ต้นมะม่วงสูงใหญ่ ชาวบ้านมาสอยมะม่วงโดยไม่ไห้หล่นลงพื้น

ฉันเคยยืนดูบรรยากาศใต้ต้นมะม่วงในช่วงต้นฤดูฝนปีหนึ่งด้วยความสนใจและสนุก คราวนั้นฝนตกและลมแรงพัดมะม่วงหล่นลงพื้นหลายสิบผล

ทันใดนั้นมีเด็ก ผู้ใหญ่ทั้งชายและหญิง ลาสองตัว หมู และไก่หนึ่งฝูงกรูไปเก็บและกินผลมะม่วงกันพัลวัน ต้นมะขามสูงใหญ่เทียบได้กับต้นโอ๊ก มีอายุยาวนานนับศตวรรษ ให้ร่มเงาที่เย็นสดชื่น ฝักมะขามเป็นของขวัญจากธรรมชาติเขตร้อนที่วิเศษที่สุด ฝักมะขามแบ่งออกเป็นข้อ แต่ละข้อมีเนื้อหุ้มเมล็ดที่มีรสชาติเปรี้ยวอมหวานแสนโอชะ

มะขามเปียกเป็นการแปรรูปมะขามสำหรับเก็บไว้กินนานๆ เพียงแค่แคะเอาเมล็ดออกแล้วปั้นเป็นก้อนอัดใส่ในไหเท่านั้น มะขามเปียกเอาใส่แกงให้มีรสเปรี้ยวอมหวาน ทำน้ำมะขามสำหรับดื่มและผสมในน้ำพริกหรือน้ำจิ้ม มะขามเป็นผลไม้เย็น มีสรรพคุณลดไข้

สับปะรดมีอย่างอุดมสมบูรณ์และหวานอร่อย ส้มมีประมาณ ๑๒ ชนิด ไม่มีเลมอนแต่มีมะนาวพื้นเมือง ผลฝรั่งกินสด หรือนำไปปรุงอาหาร ชาวต่างชาตินิยมนำมาทำเยลลี่ นอกจากนี้ยังมี ส้มเขียวหวาน ทับทิม น้อยหน่า ขนุนและทุเรียนที่ขึ้นชื่อ อีกทั้งลูกพลัมก็มีอย่างมากมายซึ่งชาวลาวและชาวต่างชาติชื่นชอบกันมาก

ทางเหนือของเมืองลาวล้านนานั้นมีผลไม้เมืองหนาว เช่นราสเบอรรี่และลูกท้อขึ้นปะปนอยู่กับผลไม้พื้นเมือง ฉันไม่สามารถแจกแจง และนับชนิดพันธุ์ของผลไม้ดอกไม้ได้หมด เพราะมีมากเหลือเกิน

ในป่ายังเต็มไปด้วยไม้สัก ซึ่งเป็นไม้เนื้อแข็งที่มีคุณภาพดีที่สุด บริษัทของชาวอังกฤษได้รับสัมปทานป่าไม้ ให้ตัดไม้สักในป่าประทับตราบริษัทที่ท่อนซุง ใช้ช้างลากซุงมาไว้ที่ริมฝั่งแม่น้ำ

เมื่อถึงฤดูน้ำหลากจะล่องซุงลงมาถึงเมืองระแหง จากนั้นก็ใช้แพหรือเรือชักลากซุงไปยังกรุงเทพฯ เพื่อเลื่อยแปรรูปแล้วส่งออกไปยังประเทศอังกฤษและนอร์เวย์ ส่วนใหญ่จะใช้ในอุตสาหกรรมต่อเรือ เพราะไม้สักเป็นหนึ่งในไม้ไม่กี่ชนิดที่ไม่งอหรือหดตัวเมื่อถูกความร้อน ในป่านอกจากไม้สักแล้วยังมีไม้อีกหลายพันธุ์ ซึ่งเขียนชื่อเป็นภาษาอังกฤษไม่ได้

ต้นรงจากเมืองสยามมีราคาแพงมากในตลาดโลก นอกจากนี้ยังมีต้นไม้มีค่าที่ครั่งมาเกาะทำรัง ตัวครั่งจะเจาะเข้าไปอยู่ในกิ่งไม้ ใช้สารคัดหลั่งปิดปากรู จากนั้นครั่งวางไข่จำนวนมหาศาลแล้วก็ตาย ร่างกายของครั่งจะตายทับถมเหนือไข่ เมื่อไข่ฟักแล้ว ตัวอ่อนจะกินซากของแม่ครั่งเป็นอาหาร ตัวครั่งจะเกาะกลุ่มอยู่บนกิ่งไม้ มีลักษณะเหมือนผงฝุ่นสีแดง ชาวลาวเอาครั่งไปสกัดได้สีแดงสำหรับทาเครื่องเขินที่มีชื่อเสียง

ไม้ไผ่เป็นพืชที่มีประโยชน์มาก ชาวลาวนำทุกส่วนมาใช้ประโยชน์อย่างสูงสุด หน่อไม้นำมาปรุงอาหารได้มีรสชาติใกล้เคียงกับหน่อไม้ฝรั่ง ต้นไผ่แลดูบอบบางและงดงาม มีใบเรียวยาวคล้ายใบหลิว ไม้ไผ่นำมาสร้างเรือนได้ ชาวลาวล้านนานำไม้ไผ่มาผ่าครึ่งแล้วทุบจนแบนนำไปปูพื้นเรือน เรียกว่า ฟาก

ข้าว อ้อยและใบยาสูบปลูกกันแพร่หลาย ต้นฝ้ายมีสองชนิด ชนิดแรกเป็นพุ่มเตี้ย และชนิดที่สองนั้นมีลำต้นสูงประมาณ ๔๐-๖๐ ฟุต ดอกมีสีแดงมีฝักเป็นกระเปราะ ภายในมีเส้นใยคล้ายขนสัตว์ ต้นหม่อนปลูกไว้เลี้ยงไหม
สุทธิศักดิ์ ถอดความ

The Laos of North Siam
by Curtis, Lillian Johnson
Publication date 1903

ข้อมูล/ภาพ : เพจสายเครือไท(Tai Race Studies)

หากข่าวนี้น่าสนใจ แชร์เลย